Nawiewniki i wentylacja po wymianie okien: dlaczego szczelność bywa problemem

Po wymianie starych okien na szczelne w domu może pojawić się problem, którego wcześniej nie było: rano szyby są mokre od środka, w sypialni po nocy czuć ciężkie powietrze, wilgotność długo utrzymuje się po kąpieli, a w chłodnych narożnikach zaczyna rozwijać się pleśń. Pierwszym podejrzanym zwykle staje się nowe okno. Tymczasem bardzo często samo okno jest sprawne. Zmienił się bilans powietrza w budynku.

Stara stolarka przepuszczała powietrze przez nieszczelności w ramach, uszczelkach i połączeniach z murem. Nie był to dobry ani kontrolowany sposób wentylowania domu, ale dostarczał powietrze potrzebne wentylacji grawitacyjnej. Po zamontowaniu nowych, szczelnych okien ten przypadkowy nawiew praktycznie znika.

To nie oznacza, że lekarstwem zawsze jest zamontowanie nawiewnika. Wentylacja działa jako układ: powietrze musi zostać doprowadzone, przepłynąć przez mieszkanie i zostać skutecznie usunięte. Jeżeli zawodzi którykolwiek z tych trzech etapów, problem pozostanie.

Szczelne okna zmieniają warunki pracy całej wentylacji

W typowym domu lub mieszkaniu z wentylacją grawitacyjną świeże powietrze powinno trafiać przede wszystkim do pokoi i sypialni. Następnie przepływa przez mieszkanie w kierunku pomieszczeń z kratkami wywiewnymi, takich jak kuchnia, łazienka czy WC, i tam jest usuwane kanałami wentylacyjnymi.

Ten schemat można sprowadzić do trzech elementów:

• nawiew – kontrolowany dopływ powietrza z zewnątrz,

• przepływ wewnętrzny – możliwość przemieszczania się powietrza między pomieszczeniami,

• wywiew – skuteczne usuwanie zużytego i wilgotnego powietrza kanałami.

Po wymianie okien najczęściej znika pierwszy element. Jeżeli dodatkowo drzwi między pokojami są bardzo szczelne, powietrze ma problem z przejściem dalej. A jeżeli kanał wentylacyjny jest niedrożny albo ma słaby ciąg, samo zwiększenie nawiewu nie naprawi sytuacji.

Dlatego test polegający wyłącznie na obserwowaniu zaparowanych szyb niewiele mówi. Kondensacja od strony pomieszczenia jest przede wszystkim sygnałem, że wilgotne powietrze spotkało zimną powierzchnię. Przy temperaturze wnętrza około 20°C i wilgotności względnej 60% punkt rosy wypada w przybliżeniu przy 12°C. Jeśli wewnętrzna powierzchnia szyby lub jej krawędź osiągnie taką temperaturę, zacznie pojawiać się skroplina.

Trzeba też odróżnić trzy zupełnie różne sytuacje:

• rosa na wewnętrznej stronie szyby – trzeba sprawdzić wilgotność, nawiew, przepływ powietrza i wywiew,

• wilgoć między taflami pakietu szybowego – może świadczyć o rozszczelnieniu pakietu i jest podstawą do kontroli samego oszklenia,

• rosa na zewnętrznej powierzchni szyby w chłodny poranek – może pojawiać się przy dobrze izolującym pakiecie, którego zewnętrzna tafla pozostaje zimna.

Praktyczny błąd po wymianie stolarki polega na tym, że użytkownik próbuje rozwiązać problem wyłącznie częstszym uchylaniem okien. Krótkie, intensywne przewietrzenie jest przydatne, ale stały uchył zimą nie zastępuje prawidłowej wentylacji. Wychładza okolice okna i ościeża, zwiększa straty ciepła i nadal nie zapewnia stabilnego przepływu przez cały budynek.

Nawiewnik trzeba dobrać do rodzaju wentylacji, a nie do liczby okien

Polskie warunki techniczne przewidują, że przy wentylacji innej niż mechaniczna nawiewna lub nawiewno-wywiewna dopływ wymaganej ilości powietrza zewnętrznego należy zapewnić przez urządzenia nawiewne znajdujące się w oknach, drzwiach balkonowych albo innych częściach przegród zewnętrznych.

To istotne rozróżnienie, bo trzy popularne systemy zachowują się inaczej.

Wentylacja grawitacyjna.
Nie ma wentylatora wymuszającego nawiew. Ruch powietrza zależy między innymi od różnicy temperatur, wysokości kanału, pogody i dostępności powietrza zewnętrznego. Po wymianie nieszczelnych okien na szczelne trzeba więc sprawdzić, skąd budynek ma pobierać powietrze. Nawiewnik okienny albo ścienny jest jednym ze sposobów zapewnienia kontrolowanego nawiewu.

Wentylacja mechaniczna wywiewna.
Wentylator usuwa powietrze, ale powietrze, które zostaje wyciągnięte, musi zostać zastąpione świeżym. Szczelne zamknięcie lokalu bez przewidzianych punktów nawiewnych może zaburzyć pracę systemu. Także tutaj urządzenia nawiewne mogą być częścią prawidłowego rozwiązania.

Wentylacja mechaniczna nawiewno-wywiewna, w tym rekuperacja.
Powietrze jest zarówno dostarczane, jak i usuwane przez zaprojektowaną instalację. W takim układzie nie należy automatycznie dokładać nawiewników do okien, ponieważ tworzą dodatkową, niekontrolowaną drogę przepływu. Najpierw sprawdza się projekt instalacji, jej regulację, filtry, anemostaty i wydajność centrali.

Nie ma natomiast rozsądnej reguły typu „jeden nawiewnik na każde okno” albo „jeden nawiewnik na pokój”. Liczba i wydajność urządzeń wynikają z wymaganego strumienia powietrza i układu wentylacji, a nie z prostego liczenia skrzydeł okiennych.

Sam rodzaj nawiewnika również ma znaczenie. Spotyka się między innymi urządzenia:

• ciśnieniowe, w których przepływ jest powiązany z różnicą ciśnienia,

• higrosterowane, reagujące na zmianę wilgotności,

• regulowane ręcznie, w których położenie przepustnicy ustawia użytkownik.

Każde rozwiązanie ma niedogodności. Nawiewnik oznacza doprowadzanie powietrza zewnętrznego, więc zimą w jego pobliżu można odczuwać chłodniejszy strumień. Przy ruchliwej ulicy ważna staje się również izolacyjność akustyczna nawiewnika – przypadkowo dobrany model może wyraźnie pogorszyć komfort w sypialni. Elementy wyposażone w filtry wymagają z kolei czyszczenia lub wymiany filtrów. Nawiewnik, którego użytkownik stale zamyka z powodu przeciągu albo hałasu, w praktyce przestaje spełniać swoje zadanie.

Najpierw sprawdź drogę powietrza i bezpieczeństwo, dopiero potem przerabiaj okna

Po pojawieniu się problemów po wymianie stolarki warto diagnozować instalację w określonej kolejności.

Najpierw zmierz temperaturę i wilgotność w pomieszczeniach. Prosty higrometr pozwala szybko sprawdzić, czy problem rzeczywiście wiąże się z długotrwale podwyższoną wilgotnością. Jednorazowy odczyt po kąpieli albo gotowaniu nie wystarczy – istotne jest to, czy wilgoć jest później skutecznie usuwana.

Następnie sprawdź, czy kratki wentylacyjne są odsłonięte i czy występuje ciąg. Prosty test z kartką papieru może wskazać, czy kratka zasysa powietrze, ale nie zastępuje kontroli przewodów i pomiaru wykonanego przez osobę z odpowiednimi kwalifikacjami. Szczególnie podejrzane są sytuacje, w których powietrze zaczyna napływać do pomieszczenia przez kratkę zamiast nią uchodzić.

Kolejny krok to droga przepływu między pokojami. Nawiewnik w sypialni niewiele pomoże, jeśli przy zamkniętych drzwiach powietrze nie może przemieścić się dalej do łazienki lub kuchni. Trzeba sprawdzić rozwiązania przewidziane do przepływu powietrza między pomieszczeniami, np. odpowiednie podcięcia lub otwory transferowe. Wymagania zależą od rodzaju pomieszczenia i instalacji, więc nie warto przerabiać wszystkich drzwi według jednej przypadkowej wartości znalezionej w internecie.

Dopiero po sprawdzeniu nawiewu, przepływu i wywiewu ma sens decydowanie o montażu nawiewników.

Szczególnej ostrożności wymagają mieszkania i domy, w których pracują urządzenia gazowe, kotły, piece albo kominki pobierające powietrze do spalania z pomieszczenia. Niedobór powietrza nie jest wtedy wyłącznie problemem komfortu i wilgoci. Może zakłócać spalanie oraz odprowadzanie spalin.

W pomieszczeniu z urządzeniem pobierającym powietrze do spalania i korzystającym z grawitacyjnego odprowadzania spalin nie wolno dowolnie dokładać mechanicznego wyciągu. Różnica ciśnień może wpływać na pracę przewodu spalinowego. Z tego samego powodu nie wolno zaklejać ani zasłaniać kratek wentylacyjnych, nawet jeśli zimą czuć przy nich chłód.

Tlenek węgla powstaje przy niepełnym spalaniu i jest bezbarwny oraz bezwonny. Jeżeli po wymianie okien w pomieszczeniu znajduje się piecyk gazowy, kocioł, piec lub inne urządzenie spalające paliwo, priorytetem nie jest dobór estetycznego nawiewnika, lecz sprawdzenie dopływu powietrza, przewodów wentylacyjnych i spalinowych oraz prawidłowego ciągu. Czujnik tlenku węgla jest dodatkowym zabezpieczeniem, ale nie naprawia źle działającej wentylacji.

FAQ

Czy zaparowane od środka okna oznaczają wadę nowych okien?
Nie. Najpierw trzeba sprawdzić wilgotność powietrza, temperaturę powierzchni szyby oraz działanie wentylacji. Inaczej należy traktować wilgoć znajdującą się między szybami pakietu – taki objaw może oznaczać jego rozszczelnienie.

Czy po wymianie okien zawsze trzeba zamontować nawiewniki?
Nie. Decyzja zależy od systemu wentylacji i sposobu zapewnienia wymaganego dopływu powietrza. Przy wentylacji grawitacyjnej lub mechanicznej wywiewnej urządzenia nawiewne mogą być potrzebne. W prawidłowo zaprojektowanej wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej powietrze dostarcza instalacja.

Czy sam nawiewnik naprawi słaby ciąg w kominie wentylacyjnym?
Nie. Może usunąć problem niedostatecznego dopływu powietrza, ale nie udrożni przewodu, nie naprawi źle wykonanego kanału i nie usunie innych przyczyn nieprawidłowego wywiewu.

Czy można zakleić kratkę wentylacyjną, jeśli zimą ciągnie z niej zimne powietrze?
Nie. Cofanie się powietrza przez kratkę jest sygnałem, że trzeba znaleźć przyczynę nieprawidłowego przepływu. Zasłonięcie kratki usuwa objaw, a jednocześnie może pogorszyć bezpieczeństwo.

Czy mikrowentylacja w oknie zastępuje nawiewnik?
Nie należy traktować jej jako uniwersalnego zamiennika zaprojektowanego nawiewu. Sposób dostarczenia powietrza powinien odpowiadać wymaganiom konkretnego systemu wentylacji i wymaganemu strumieniowi powietrza.

Co sprawdzić jako pierwsze po wymianie okien?
Najpierw ustal rodzaj wentylacji w budynku i sprawdź cały tor powietrza: skąd ma napływać, jak przechodzi między pomieszczeniami i którędy jest usuwane. Jeśli w domu działa urządzenie spalające gaz lub inne paliwo, kontrola nawiewu, przewodów i ciągu ma pierwszeństwo przed jakąkolwiek przeróbką okien. Dopiero gdy wywiew jest sprawny, dobiera się sposób nawiewu i jego wymaganą wydajność.

Więcej informacji na: okna Ciechanów; bezpłatny pomiar i wycena.